Nieważność małżeństwa
Dowiedz się, jakie są przesłanki pozwalające na stwierdzenie nieważności małżeństwa oraz jak wygląda proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa.
Małżeństwo kanoniczne tym różni się od małżeństwa świeckiego, że nie ma możliwości zakończenia go rozwodem. Małżeństwo jest bowiem przymierzem, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz na zrodzenie i wychowanie potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu (kan. 1055 § 1 KPK). Co więcej, istotnymi przymiotami małżeństwa są jedność i nierozerwalność, które w małżeństwie chrześcijańskim nabierają szczególnej mocy z racji sakramentu (kan. 1056 KPK).
Nieważność małżeństwa
Nie ma zatem czegoś takiego, jak „rozwody kościelne”. W pewnych jednak wypadkach Kościół katolicki dozwala na stwierdzenie nieważności małżeństwa, przy czym takie małżeństwo jest po spełnieniu określonych przesłanek nieważne od samego początku, czyli tak jakby nigdy nie zaistniało. Tym samym niepoprawne jest także używanie pojęć „unieważnienie małżeństwa kościelnego” czy „anulowanie ślubu kościelnego”. W procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa ustalamy, że małżeństwo było nieważne ex tunc.
Przesłanki
Wśród przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności małżeństwa wyróżnia się:
Przeszkody małżeńskie (np. pokrewieństwo, powinowactwo, wiek, impotencja, przeszkoda święceń kapłańskich);
Wady formy kanonicznej małżeństwa (np. brak delegacji dla kapłana, niewystarczająca ilość świadków);
Wady zgody małżeńskiej (np. błąd co do osoby, błąd co do istotnego przymiotu osoby, symulacja zgody małżeńskiej, przymus, bojaźń). Najczęściej spośród wad zgody małżeńskiej wyróżniana jest tzw. niezdolność konsensualna, czyli przede wszystkim niezdolność z przyczyn natury psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich – kan. 1095 n. 3 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Tutaj w grę wchodzą takie zaburzenia małżonków, jak np. uzależnienia (alkoholizm, narkomania, hazard), ale też niedojrzałość emocjonalna, depresja, osobowość dyssocjalna.
Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa
Pamiętać należy, że stwierdzenie nieważności małżeństwa to zupełnie inny rodzaj procesu niż zwykły świecki rozwód. Istotą i celem prawa kościelnego jest bowiem salus animarum, czyli zbawienie dusz – i temu także przyświeca kanoniczna instytucja stwierdzenia nieważności małżeństwa.
Wszelkie informacje dotyczące funkcjonowania Sądu Biskupiego w Bielsku-Białej zawarte są na stronie internetowej Diecezji Bielsko-Żywieckiej.
Jak wygląda proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa?
01 Konsultacje
Wszystko rozpoczyna się od konsultacji (preferowany sposób konsultacji to spotkanie w Kancelarii, kiedy można bezpośrednio uzyskać informacje), w czasie której ocenia się stan faktyczny sprawy pod kątem poszczególnych przesłanek (tytułów nieważności) pozwalających na ewentualne stwierdzenie nieważności małżeństwa. To na tym etapie uzgadniane jest wynagrodzenie za prowadzenie sprawy oraz wszelkie koszty związane z procesem.
02 Przygotowanie skargi powodowej
Jeżeli analiza sprawy wykaże, że istnieją tytuły nieważności małżeństwa, po zgromadzeniu odpowiedniej dokumentacji (m.in. świadectw chrztów, ślubu, wyroku rozwodowego), następuje przygotowanie pierwszego pisma procesowego w sprawie, czyli skargi powodowej. Oczywiście należy również wybrać właściwy Sąd Biskupi, do którego skierujemy skargę. Skarga powodowa jest jednym z najważniejszych pism w sprawie – dobrze zredagowana zwiększa szanse na uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia.
03 Badanie sprawy w trybunale
Kolejno sprawa trafia do odpowiedniego trybunału kościelnego, gdzie po zbadaniu wymogów formalnych i przyjęciu skargi, przyjmuje się tzw. formułę wątpliwości, czyli przedmiot sporu.
04 Postępowanie dowodowe
Następuje instrukcja sprawy, czyli postępowanie dowodowe, w czasie którego sędzia przesłuchuje zaproponowanych świadków, strony, a także często dopuszcza dowód z opinii biegłego psychologa, psychiatry lub seksuologa. Tutaj także sędzia zapoznaje się z dokumentami dołączonymi do skargi (np. listami, mailami, wiadomościami SMS, zdjęciami, pamiętnikami, a także uzasadnieniem wyroku rozwodowego). Adwokat na tym etapie może zgłaszać kolejnych świadków, a także przygotowywać listę pytań do zgłoszonych już i dopuszczonych świadków, czy też uwagi do uzyskanej opinii biegłego.
05 Mowa końcowa
Na kolejnym etapie po publikacji akt i zapoznaniu się z nimi, adwokat przygotowuje mowę końcową, która często stanowi również replikę na głos strony przeciwnej oraz uwagi obrońcy węzła małżeńskiego (uczestnika procesu, którego interesem jest uzyskanie ważności małżeństwa).
06 Wyrok
Sprawę w I instancji kończy wyrok. Od wyroku istnieje możliwości złożenia apelacji do Trybunału Kościelnego wyższej instancji (metropolitarnego – dla Sądu Biskupiego w Bielsku-Białej jest to Sąd Metropolitarny w Krakowie) bądź wprost do Roty Rzymskiej.
